Merianne van der Wielen

Hoe kwam dit project tot stand?

Volgens Merianne kwam de opdracht voort uit een bredere ambitie om de openbare ruimte toekomstbestendiger te maken. "Het ging eigenlijk gewoon over ontstenen en vergroenen, en vooral over het in beeld brengen van potentiële locaties. Maar dan wel iets waar iedereen in kan, met kaarten en GIS-materiaal, zodat het ook praktisch wordt voor gemeenten. In plaats van dat het weer een rapport wordt waar niemand inkijkt."

Vier studenten van de HAS green academy in Den Bosch werkten voor de RNOB aan een praktijkgerichte onderzoeksopdracht. Vanuit de opleidingen Aarde, Data-analyse & Visualisatie en Management van de Leefomgeving onderzochten zij waar in de openbare ruimte kansen liggen om niet-functionele verharding te vervangen door klimaatadaptieve alternatieven. Met GIS-analyses, klimaatdata, gesprekken met gemeenten en ruimtelijke ontwerpen brachten zij locaties in beeld waar ontharding en vergroening kunnen bijdragen aan een toekomstbestendige leefomgeving. De resultaten zijn samengebracht in een digitale tool met kaarten, analyses, ontwerpvoorstellen en praktische handreikingen. Hiermee kunnen beleidsmedewerkers en projectleiders groen direct zien waar kansen liggen voor vergroening.

Hoe gingen de studenten te werk?

Veel gemeenten beschikken al over informatie over hittestress, wateroverlast of verharding. De uitdaging zit vaak in het combineren van die gegevens tot een overzicht dat richting geeft aan concrete maatregelen. Hoe pakten de studenten dat aan? Merianne legt het uit: "Ze hebben een multicriteria-analyse gemaakt. Op basis van een hittekaart, een wateroverlastkaart en een verhardingskaart hebben zij bepaald waar de risicolocaties of ‘hotspots’ zich bevinden in de gemeente."

Maar daar eindigde het niet. De studenten combineerden verschillende databronnen tot een prioriteitenkaart. Daarmee maakt de tool zichtbaar waar klimaatproblemen samenkomen en waar maatregelen dus mogelijk de meeste impact kunnen hebben.

Wat toont de tool nog meer?

Nadat de hotspots in beeld waren gebracht, richtten de studenten zich op de openbare ruimte zelf. Daarbij stond een eenvoudige vraag centraal: welke verharding is eigenlijk niet noodzakelijk?

Door bestaande ontwerprichtlijnen als uitgangspunt te nemen, konden de studenten locaties aanwijzen waar mogelijk ruimte overblijft voor groen. Dat kan bijvoorbeeld gaan om brede trottoirs, royale rijbanen of parkeervakken die meer ruimte innemen dan nodig is.

Merianne licht toe: "Stel, er is een voetpad dat volgens de normen een bepaalde breedte moet hebben, maar breder uitgevoerd is. Dan kan er nog een plantvak langs. Zo praktisch is de analyse gedaan."

Het resultaat is een kaart waarop gemeenten op detailniveau kunnen zien waar kansen liggen. Merianne: "Dan krijg je dus een kaart met allemaal stipjes van waar de weg breder is, waar het trottoir breder is of waar parkeervakken groter zijn dan de norm. Om zo locaties die je zelf niet direct in beeld hebt in één kaart te vangen."

Dat maakt de tool niet alleen interessant voor beleidsmakers, maar ook voor mensen die dagelijks werken aan het groen inrichten van de openbare ruimte.

Wat kun je met de tool?

De toegevoegde waarde zit volgens Merianne niet alleen in het aanwijzen en prioriteren van locaties. Voor verschillende voorbeeldlocaties werkten de studenten ook mogelijke ontwerpen van klimaatadaptieve maatregelen uit. Vervolgens onderzochten zij wat die ingrepen kunnen betekenen voor het lokale klimaat.

Merianne vertelt: "Ze hebben gekeken: wat doet deze maatregel nou met hitte? Hoeveel graden scheelt dat? Of wat doet het met wateroverlast? Hoeveel centimeter scheelt de maatregel als er een grote bui valt?" Daardoor wordt niet alleen zichtbaar waar vergroening mogelijk is, maar ook waarom een maatregel de moeite waard kan zijn. “Dat maakt de vraag die deze tool beantwoordt eigenlijk tweeledig: kun je de risicolocatie vergroenen én wat is de impact daarvan?"

Juist die koppeling tussen maatregel en effect kan helpen bij het maken van keuzes en het verkrijgen van draagvlak voor investeringen, legt Merianne uit. "Het helpt ons ook om budget te krijgen voor vergroening bijvoorbeeld. Verschillende gemeenten hebben dat nog niet of hebben dat weinig. De informatie uit deze tool helpt bij de onderbouwing van advies en keuzes."

Wie kan de tool gebruiken?

De tool is al beschikbaar voor de zeven gemeenten die deelnemen aan de regionale samenwerking rond klimaatadaptatie in Noordoost-Brabant: Bernheze, Maashorst, Meierijstad, Sint-Michielsgestel, Boxtel, Vught en Oss. Nog niet alle woonkernen zijn uitgewerkt, maar de eerste reacties laten volgens Merianne zien dat er belangstelling is. "Er zijn ook al verschillende gemeenten geweest die het kaartmateriaal hebben opgevraagd."

Concrete vergroeningsprojecten zijn er nog niet direct uit voortgekomen, maar dat heeft vooral te maken met de doorlooptijd van ruimtelijke projecten. "Zo snel gaat vergroening natuurlijk niet." Toch verwacht Merianne dat de eerste resultaten niet lang op zich laten wachten.

Voor gemeenten die werk willen maken van klimaatadaptatie biedt de tool daarmee iets wat vaak lastig te vinden is: een concrete vertaling van data naar handelingsperspectief. Niet in de vorm van een dik rapport, maar als praktisch hulpmiddel dat laat zien waar de volgende vierkante meter groen kan beginnen.

Meer weten over het onderzoek en de tool? Bekijk de viewer.