Foto’s en brieven uit de toekomst, menselijke spiegels en rondvliegende jongleerballen. Misschien niet het eerste waar je aan denkt bij het woord klimaatadaptatie, maar tijdens Expeditie 2100 hoorde het er allemaal bij. Op 24 september kwamen ruim 130 professionals, bestuurders en partners uit Brabant en Limburg samen in het Evoluon in Eindhoven. Hun centrale vraag: welke keuzes hadden we in 2026 moeten maken om in 2100 klimaatbestendig te zijn?

De tweede editie van Expeditie 2100 Klimaatadaptatie Zuid-Nederland bouwde voort op de lessen uit 2024. Toen werd duidelijk dat verandering vaak ontstaat waar het schuurt. Deze keer draaide het om een volgende stap: hoe zorgen we ervoor dat we daadwerkelijk in beweging komen?

Een dag vol gesprekken, praktijkvoorbeelden en nieuwe perspectieven maakte één ding duidelijk. Bij klimaatadaptatie gaat het niet alleen over water, hitte, droogte en ruimtelijke inrichting. Het gaat vooral over mensen. Over hoe we samenwerken, hoe we besluiten nemen en hoe we omgaan met botsende belangen.

Begin bij de bestemming

De tijd dringt, maar nadenken over de toekomst blijkt nog niet zo eenvoudig. Zodra we vooruitkijken, duiken vaak dezelfde reacties op: dat kan niet, dat past niet of dat is niet realistisch. Zo blijven de mogelijkheden van morgen al snel gevangen in de beperkingen van vandaag.

Tijdens de Expeditie werkten deelnemers daarom met backcasting. Daarbij schets je eerst de toekomst die je wilt bereiken. Vervolgens redeneer je terug naar de keuzes die daarvoor vandaag nodig zijn. Want wat bedoelen we eigenlijk met een klimaatbestendig Zuid-Nederland? Hoe leven we daar in 2100? Waar wonen en werken we? En welke ruimte geven we aan water, natuur en verkoeling?

Door eerst de bestemming duidelijk te maken, wordt de route ernaartoe concreter. Die route is niet makkelijk. Het pad naar 2100 wordt steiler. Maar op Expeditie ga je nooit alleen. De rest van de dag liet zien hoe belangrijk het is om samen op te trekken en over de grenzen van organisaties, regio’s en vakgebieden heen te kijken.

Klimaatadaptatie is mensenwerk

Klimaatvraagstukken worden vaak teruggebracht tot techniek. Die techniek is belangrijk, maar de grootste uitdagingen liggen in gedrag, samenwerking en sociale systemen. Tijdens de opening werd daarom aandacht gevraagd voor de verschuiving van de ecologische voetafdruk naar de handafdruk. Kijk niet alleen naar je eigen impact, maar ook naar de invloed die je hebt op anderen en op je omgeving.

Dat klinkt logisch, maar blijkt in de praktijk lastig. Mensen willen vaak hetzelfde en werken toch langs elkaar heen. In een werksessie over klimaatbestendige plannen speelden acteurs herkenbare situaties na. Een beleidsadviseur die zich niet gehoord voelt. Een projectontwikkelaar die zijn ontwerp verdedigt. De belangrijkste les: stel eerst vragen, luister naar het antwoord en oordeel later. Wie begrijpt wat de ander wil, komt sneller bij een oplossing.

Klimaatadaptatie staat bovendien niet op zichzelf. In de ruimtelijke praktijk raakt het onderwerp aan woningbouw, energie, mobiliteit en andere urgente opgaven. Klimaatdoelen blijven alleen overeind als ze vanaf het begin integraal worden meegenomen in plannen en juridisch goed worden geborgd. Andere opgaven hoeven daarbij geen concurrent te zijn. Ze kunnen juist een kans bieden om klimaatadaptatie mee te koppelen.

Dat levert concrete handelingsperspectieven op. Van het creëren van koele plekken op korte termijn tot fundamenteel andere ontwerpkeuzes voor de lange termijn.

Kom uit je eigen bubbel

Ook samenwerking tussen gemeenten, woningcorporaties en andere organisaties kwam aan bod. Die samenwerking lukt vooral als partijen hun plannen vroeg naast elkaar leggen, eerlijk zijn over wat ze niet kunnen en de bewoner voor ogen blijven houden. Dat laatste is vrijwel altijd een gedeeld doel.

De young professionals trokken deze conclusie nog breder. Zolang iedereen vooral de eigen opgave optimaliseert, blijft de gezamenlijke opgave liggen. Hun oproep: kom uit je bubbel en schuif aan bij andere tafels. Ga met backcasting aan de slag en maak bij iedere vervolgstap concreet wat er nu moet gebeuren.

Juist daar zit een belangrijke opbrengst van de Expeditie. Klimaatadaptatie vraagt niet alleen om meer kennis, maar ook om andere gesprekken. Niet vertrekken vanuit je eigen oplossing, beleidsterrein of organisatiebelang, maar eerst onderzoeken wat de gezamenlijke opgave is. Nieuwsgierigheid naar elkaars belangen is geen zachte bijzaak. Het is een voorwaarde om verder te komen.

Van verzuchting naar handelingsperspectief

In het bestuurlijke gesprek kwamen herkenbare frustraties op tafel. Regels, geld, stroperige processen en de afstand tussen beleid en praktijk kunnen klimaatadaptatie vertragen. Maar achter frustratie zit vaak betrokkenheid. Achter een verzuchting schuilt meestal een hulpvraag.

De uitdaging is daarom om die energie om te zetten in iets concreets. Wat is er nodig om verder te komen? Welke belemmering kunnen we samen wegnemen? En welke stap kan morgen al worden gezet?

Een vervolgstap hoeft niet automatisch een nieuw plan of een extra handreiking te zijn. Wie gedragsverandering wil organiseren, moet mensen weten te raken en niet alleen overtuigen. Gelijk hebben is immers iets anders dan gelijk krijgen. Kennisuitwisseling helpt daarbij, maar uiteindelijk ontstaat beweging pas wanneer mensen elkaar vinden en samen besluiten om anders te handelen.

Dit gaat mee in de rugzak

Aan het einde van de dag werd de balans opgemaakt. Wat nemen we mee uit deze tweede Expeditie?

Ten eerste: klimaatadaptatie is mensenwerk. De techniek hebben we grotendeels al. De echte opgave zit in gedrag, samenwerking en gezamenlijke besluitvorming.

Ten tweede: stap uit je bubbel. Klimaatadaptatie slaagt pas wanneer mensen niet alleen hun eigen opgave zien, maar ook de gezamenlijke opgave.

Ten derde: maak van verzuchting een handelingsperspectief. Zet frustratie om in hulpvragen, concrete acties en nieuwe samenwerkingen.

En ten vierde: durf los te laten. Verandering vraagt de moed om fouten te maken, nieuwe werkwijzen te proberen en oude patronen achter te laten. Aan het slot van de dag werd dat letterlijk zichtbaar met jongleerballen. Samenwerking betekent weten wanneer je iets vasthoudt, wanneer je het doorgeeft en wanneer je het loslaat. Pas dan ontstaat beweging.

De Expeditie gaat verder

Op 24 september keken de deelnemers terug vanuit de eindbestemming in 2100. Wat zij mee terugnamen naar het heden was vooral dit: een klimaatbestendig Zuid-Nederland krijgen we alleen voor elkaar als we over grenzen heen samenwerken, de lange termijn serieus nemen en vandaag al anders durven handelen.

Het pad naar 2100 wordt misschien steiler, maar de rugzak is na deze Expeditie voller. Met nieuwe inzichten, praktische voorbeelden, andere contacten en vooral het besef dat niemand deze reis alleen kan maken.

De Expeditie gaat dus verder. In plannen en projecten, aan werktafels en bestuurstafels, en in de dagelijkse keuzes die professionals in Brabant en Limburg maken. De volgende stap begint niet in 2100. Die begint nu.