Extreme droogte heel slecht voor natuur op Hogere Zandgronden
Onderzoekers hebben de gevolgen van de extreem droge jaren 2018, 2019 en 2020 bestudeerd voor plantensoorten in natuurgebieden op de Hogere Zandgronden. Hieruit blijkt dat extreme droogte ervoor zorgt dat niet alleen de bedekking van plantensoorten afneemt, maar dat er ook soorten verdwijnen. Dat is vooral slecht nieuws voor zeldzame en bedreigde plantensoorten, en voor soorten die kenmerkend zijn voor een bepaald milieu. Om natuurschade door extreme droogte tegen te gaan, is het volgens de onderzoekers onder meer nodig om de bodem in de omgeving te vernatten.

Biodiversiteit onder druk
De biodiversiteit staat wereldwijd onder druk, ook in Nederland. Dit komt onder andere door klimaatverandering. Daarbij kan klimaatverandering zorgen voor schokeffecten die de situatie voor dieren en planten veel erger kan maken, mogelijk met onomkeerbare gevolgen. Droogte is zo’n schokeffect. Omdat de jaren 2018, 2019 en 2020 extreem droog waren in Nederland, heeft een groep onderzoekers bestudeerd wat de effecten zijn van droogte op soorten en groepen planten in de natuurgebieden van de Hogere Zandgronden van Nederland. In Brabant gaat dat om alle natuurgebieden ten zuiden van de lijn Bergen op Zoom, Breda, Den Bosch en Oss.
Voortbouwen op eerder onderzoek
Eerder deelonderzoek bestond uit een enquête onder deskundigen van terreinbeheerders en provincies en een analyse van planten uit het Landelijke Meetnet Flora (LMF) op de Hogere Zandgronden. Daaruit bleek dat beken en gebieden met natte en voedselarme bodems last hadden van de droogte. Tegelijk waren er ook planten die profiteerden doordat gras door de droogte afstierf, waardoor er open plekken ontstonden voor bijvoorbeeld muizenoortje, grasklokje en geel walstro. Het nieuwe onderzoek heeft hierop voortgebouwd, vooral om de gevolgen van droogte op de natuur op de Hogere Zandgronden beter in beeld te krijgen voor de lange termijn.
Planten lijden onder extreme droogte
In het onderzoek zijn waarnemingen en informatie uit het Landelijke Meetnet Flora meegenomen van de jaren 1999 tot en met 2021, waarbij ook de gevolgen van het zeer droge jaar 2003 werden geanalyseerd. Dat jaar was wel zeer droog, maar toch een stuk minder dan de jaren 2018-2020, en de gevolgen voor de natuur waren niet zo duidelijk. Uit de waarnemingen blijkt dat de extreme droogte heel slecht is geweest voor planten. Zowel algemene als zeldzame soorten zijn achteruitgegaan. Soorten met kortere wortels gingen meer achteruit in bedekking dan soorten met langere wortels. Verder waren in bijna alle verschillende ecosystemen de kenmerkende soorten achteruitgegaan, maar het verschil was vooral duidelijk voor de ecosysteemtypen ‘Natte heide en hoogveen’, ‘Natte heide’, ‘Vochtige heide’ en ‘Voedselrijke ruigten en natte cultuurgraslanden’.

Vernattingsmaatregelen nodig
Om de natuurschade van extreem droge jaren tegen te gaan of te voorkomen, is het nodig om gebieden te vernatten die grotendeels om het natuurgebied heen liggen. Denk aan het instellen van bufferzones met een verhoogd waterpeil voordat het groeiseizoen ingaat. Ook zou er een verbod moeten komen op het onttrekken van grondwater door industrie, landbouw en drinkwaterbedrijven. Voor betrouwbare informatie over het herstel van de planten na extreme droogte, is er onderzoek over meerdere jaren nodig. Dit onderzoek zal daarom opnieuw worden gedaan in 2026 en 2028.
Wie heeft dit onderzoek uitgevoerd?
Dit onderzoek is uitgevoerd door onderzoekers van Wageningen Environmental Research, Flip Witte Ecohydrologie, Arco van Strien Data Analyse, met financiële steun van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN).
Meer informatie
Meer nieuws
november 2026
- 18 november 2026 - Met deze tips maak jij een klimaatbestendige, levende tuin
- 16 november 2026 - Nieuw toekomstverhaal laat zien wat een kantelende AMOC voor Nederland kan betekenen
- 05 november 2026 - Samen water sturen in een miniwaterschap
- 03 november 2026 - Van data naar daadkracht: nieuwe tool van HAS vindt vergroeningskansen voor gemeenten
oktober
- 30 oktober 2026 - Provincie houdt koers: op naar Brabants sponslandschap
- 30 oktober 2026 - Provincie steunt hergebruik van water met 500.000 euro voor De WaterBank
- 26 oktober 2026 - Een steiler pad, maar een vollere rugzak: dit was de tweede Expeditie naar een klimaatbestendig 2100
- 19 oktober 2026 - Design Thinking voor een klimaatbestendig Brabant: aan de slag met ontwerpers
- 14 oktober 2026 - Dutch Design Week 2026: een frisse blik op water en klimaatadaptatie
- 07 oktober 2026 - Nieuw kaartverhaal: hoe bereikbaar blijft vitale infrastructuur bij extreme regen?