Een klimaatbestendige gemeente is een gemeente die zich goed heeft voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering, zoals een stijgende zeespiegel en hogere rivierafvoer. In Nederland hebben we hiervoor veiligheidsnormen afgesproken. Het Rijk, provincies en de waterschappen spelen hierbij een centrale rol. Klimaatverandering zorgt voor meer wateroverlast bij extreem weer en grotere periodes van droogte en van hitte. Voor deze gevolgen van klimaatverandering zijn nog geen normen afgesproken. Ze leiden echter nu al tot grote maatschappelijke kosten - of zelfs ontwrichting - zoals we regelmatig in de media terugzien. Er ligt een belangrijke verantwoordelijkheid bij gemeentes als het gaat om wateroverlast, droogte en hitte. Sommige gemeenten hebben al een adaptatieplan om met klimaatadaptatie aan de slag te gaan. Andere gemeenten zullen komende tijd volgen, gestimuleerd door het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie en door de provincie.
Willen
Hoe bepaal ik als gemeente mijn ambitie op het gebied van klimaatadaptatie?
De ambitie die u formuleert hangt samen met uw toekomstvisie voor een bepaald gebied. Het kan zijn dat een goede leefomgevingskwaliteit leidend is of het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven.
Bij het formuleren van een ambitie voor een klimaatbestendige gemeente komen vragen aan de orde als: hoe vaak vinden we het acceptabel dat er in een woonwijk de straat blank staat na een fikse regenbui? Daarbij weegt u, uiteraard, de kosten en baten. En hoe is dat in een winkelstraat, waar het risico op schade vaak groter is? Ook de bereikbaarheid van belangrijke voorzieningen, zoals ziekenhuizen, speelt een rol.Om ons te wapenen tegen het water is de ambitie deels wettelijk vastgesteld: er gelden wettelijke beschermingsniveaus voor waterkeringen. Daarnaast loopt u tegen vragen aan als: wat kan ik doen om het gebied niet kwetsbaarder te laten worden; ondanks de ontwikkelingen die er zijn? Wat wil ik doen om het gebied weerbaar te maken in geval van een calamiteit? Welke functies, gebouwen en voorzieningen moeten altijd blijven functioneren?
Voor het bepalen van een ambitie op het gebied van klimaatadaptatie geven we de volgende tips mee:
- Gebruik de stresstest ('het weten') als basis voor het formuleren van een ambitie.
- Laat u inspireren door de ambities van de provincie.
- Laat u inspireren door het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, ambitie 2.
- Laat u inspireren door de Nationale Klimaatadaptatiestrategie.
- Laat u inspireren door uw buren.
- Ga in gesprek met eigen collega's en bestuurders.
- Ga in gesprek met gebiedspartners (denk aan woningcorporaties, netwerkbeheerders, agrariërs, natuurbeheerders).
Hoe maak ik als gemeente een eigen klimaatadaptatiestrategie?
Een klimaatadaptatiestrategie ('het willen') is een belangrijke stap op weg naar klimaatbestendigheid. Het verbindt 'het weten' (bijv. de stresstest) met 'het werken' (bijv. een uitvoeringsagenda of -programma). Als een klimaatadaptatiestrategie niet in gezamenlijkheid is opgesteld, is het gedoemd een dode letter te worden. Werk daarom altijd vanuit een dialoog: betrek de omgeving er vanaf het prille begin bij. De dialoog staat ook in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (ambitie 2) en de Nationale Klimaatadaptatiestrategie centraal. Uiteindelijk werk je gezamenlijk toe naar een klimaatadaptatiestrategie.
Bij het opstellen van een haalbare strategie kunt u zoeken naar beleidsambities en -initiatieven waarop klimaatadaptatie kan meeliften. U legt de mogelijkheden voor adaptatie naast de ontwerp- en inrichtingseisen vanuit andere beleidsambities van overheden en niet-overheden. Door bij het inplannen van belangrijke (vervangings-)investeringen, bijvoorbeeld de riolering, altijd te zoeken naar mogelijkheden om waterrobuuste herinrichting en klimaatadaptatie mee te laten liften, vergroot u het draagvlak, de financiële haalbaarheid en het maatschappelijk rendement. Het handboek meekoppelen geeft tips, adviezen en voorbeelden voor het koppelen van adaptatie aan andere investeringen in de stad.Er is vaak sprake van wederzijdse afhankelijkheid van de verschillende opgaven. Het voorkomen van wateroverlast in winkels of woningen kan bijvoorbeeld samenhangen met en bijdragen aan het voorkomen van hitte of verdroging van hoger gelegen natuur. Voor het formuleren van goede strategieën is het nodig deze onderlinge relaties op het netvlies te houden. Hulpmiddelen bij het bepalen van een klimaatadaptatiestrategie zijn:
- Beslisboom waterrobuust herinrichten.
Deze beslisboom helpt bij het meewegen van waterveiligheid bij de locatiekeuze van ruimtelijke functies, bijvoorbeeld een bedrijventerrein, woonwijk of ziekenhuis - Groenblauwe Netwerken.
Hier kunt u zoeken naar geschikte maatregelen. U kunt onder andere selecteren op thema, doel, schaal, kosten en gebiedstype. - Meerlaagsveiligheid verkenner.
Applicatie die snel en op een eenvoudige manier inzichtelijk maakt wat de overstromingsrisico’s zijn in een bepaald gebied. De applicatie geeft inzicht in welke maatregelen bij ruimtelijke ontwikkelingen kansrijk zijn om het overstromingsrisico te beperken (meerlaagsveiligheid, laag 2). - Gidsmodellen
Gidsmodellen zijn een uitwerking van de lagenbenadering. Het zijn beeldende schema’s die per landschapstype een indicatie geven van kansrijke ruimtelijke structuren voor klimaatadaptatie. - Proeftuinen Meerlaagsveiligheid.
Dit zijn voorbeelden van een beproefde werkvorm waarin concrete strategieën voor een waterrobuuste inrichting zijn uitgewerkt voor vijf gebieden.
Dit zijn voorbeelden van een beproefde werkvorm waarin concrete strategieën voor een waterrobuuste inrichting zijn uitgewerkt voor vijf gebieden.
- Wie heeft deze klimaatadaptatiestrategie opgesteld en waarom?
- Wat komt er op onze gemeente af? (stresstest)
- Welke kansen en bedreigingen pakken we bij de kop?
- Hoe gaan we dit aanpakken?
- Aankondiging volgende stappen, waaronder uitvoering(-sprogramma)