Klimaatverandering heeft invloed op onze gezondheid. Langere periodes van hitte, hevige neerslag, droogte en veranderingen in lucht- en waterkwaliteit kunnen leiden tot gezondheidsrisico's. Tegelijkertijd biedt klimaatadaptatie kansen om plekken gezonder, aantrekkelijker en toekomstbestendiger te maken. Een klimaatbestendige leefomgeving is namelijk ook een gezonde leefomgeving.
Gezondheid
Wat is Positieve Gezondheid?
In Brabant kijken we bij gezondheid verder dan alleen het voorkomen van ziekte. Vanuit het concept Positieve Gezondheid omvat gezondheid naast het fysieke ook het mentale welzijn. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om je prettig voelen, mee kunnen doen in de samenleving, bewegen, ontspannen en leven in een omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag.
Gezondheid hangt bovendien samen met veel andere onderwerpen, zoals natuur, landbouw, water, wonen en de inrichting van de leefomgeving. Veranderingen op deze gebieden hebben invloed op de gezondheid van mensen. Ze bepalen ook hoe goed mensen en hun omgeving kunnen omgaan met de gevolgen van klimaatverandering.
Waarom treft klimaatverandering de gezondheid van sommige mensen harder dan anderen?
Niet iedereen wordt in dezelfde mate geraakt door de gezondheidseffecten van klimaatverandering. Ouderen, jonge kinderen en mensen met gezondheidsproblemen lopen meer risico op klachten door hitte, luchtvervuiling en infectieziekten. Ook mensen met minder financiële mogelijkheden of weinig steun uit hun omgeving hebben vaak minder mogelijkheden om zich hiertegen te beschermen.
Ook de plek waar mensen wonen speelt een belangrijke rol. Dichtbebouwde wijken met veel stenen en weinig groen worden tijdens warme periodes sneller heet en koelen minder snel af. Juist in deze wijken wonen vaak mensen met minder financiële mogelijkheden en minder toegang tot verkoeling.
Daardoor kan klimaatverandering bestaande gezondheidsverschillen groter maken. Daarom is het belangrijk om bij klimaatadaptatie extra aandacht te hebben voor kwetsbare groepen en voor gebieden waar gezondheidsrisico's zich opstapelen.
Op het landelijke klimaatportaal vind je een kaartverhaal over sociaaleconomische kwetsbaarheid. Ga naar het kaartverhaal Sociaaleconomische kwetsbaarheid.
Wat zijn de effecten van klimaatverandering op de gezondheid?
In het kort zijn dit mogelijke klimaateffecten voor de gezondheid:
Hittestress
Warme dagen, hittegolven en tropische nachten komen vaker voor. Daardoor neemt het risico op hittestress toe. Mensen kunnen last krijgen van vermoeidheid, concentratieproblemen en slaapproblemen. In ernstige gevallen kan hitte leiden tot ziekenhuisopnames of overlijden. Langdurige hitte kan ook zorgen voor extra druk op de zorg en hulpverlening. Lees meer over hittestress.
Meer allergieën en (infectie)ziekten
Door klimaatverandering veranderen de leefomstandigheden voor planten, dieren en ziekteverwekkers. Daardoor kunnen allergieën vaker voorkomen of langer aanhouden. Ook kunnen insecten en ziekteverwekkers zich gemakkelijker verspreiden. Denk bijvoorbeeld aan teken, blauwalg, de eikenprocessierups en de tijgermug.
Verandering van luchtkwaliteit
Hogere temperaturen en langere droge perioden kunnen zorgen voor meer smog en ozon in de lucht. Daarnaast zorgen natuurbranden voor extra fijnstof in de lucht. Dit kan leiden tot luchtwegklachten, vooral bij mensen met astma, COPD of andere gezondheidsproblemen.
Verandering van waterkwaliteit
Warmere zomers en extreem weer kunnen de kwaliteit van oppervlakte- en zwemwater verminderen. Zo kan blauwalg sneller groeien en kan hevige regen leiden tot vervuild water. Dit kan gezondheidsrisico's opleveren voor recreanten en omwonenden.
Invloed op kwaliteit van leven
Klimaatverandering heeft niet alleen invloed op de lichamelijke gezondheid. Hitte, droogte, wateroverlast en schade door extreem weer kunnen ook zorgen voor stress, onzekerheid en een minder veilig gevoel. Ook zorgen over de toekomst kunnen invloed hebben op het welzijn van mensen.
Wat doet de provincie Noord-Brabant om gezondheidsrisico’s te beperken?
Klimaatadaptatiemaatregelen kunnen op verschillende manieren helpen om gezondheidsrisico's te beperken. Veel van deze maatregelen dienen meerdere doelen tegelijk. Zo kan meer groen zorgen voor verkoeling, regenwater opvangen en bijdragen aan de biodiversiteit. Tegelijkertijd maakt groen de omgeving aantrekkelijker en nodigt het uit tot bewegen, ontmoeten en ontspannen.
De provincie Noord-Brabant werkt vanuit verschillende invalshoeken aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. Hieronder worden drie manieren toegelicht.
Het inrichten van de leefomgeving
De inrichting van de leefomgeving heeft grote invloed op de gezondheid van mensen. Klimaatadaptatiemaatregelen zoals vergroening, schaduwrijke plekken, waterberging, koele verblijfsplekken en een gezond binnenklimaat helpen om de gevolgen van hitte, droogte en wateroverlast te beperken. Ze kunnen de gevolgen van klimaatverandering niet volledig wegnemen, maar maken gebieden wel beter bestand tegen de gevolgen ervan.
Op de pagina Hulpmiddelen zijn verschillende hulpmiddelen beschikbaar die je helpen bij het klimaatadaptief inrichten van gebouwen, straten en wijken. Deze helpen om klimaatadaptatie en gezondheid al vroeg mee te nemen in ontwerp en inrichting.
Groen als gezondheidsmaatregel
Groen levert vaak meerdere voordelen tegelijk op. Bomen en planten zorgen voor verkoeling, helpen regenwater vast te houden en dragen bij aan biodiversiteit. Daarnaast maken groene plekken het aantrekkelijker om te bewegen, elkaar te ontmoeten en buiten te verblijven. Ook kunnen ze bijdragen aan ontspanning en welzijn.
Een groen schoolplein, klimaatbestendige woonwijk of groene ontmoetingsplek helpt daardoor niet alleen tegen hitte en wateroverlast, maar draagt ook bij aan een gezonde leefomgeving.
Niet iedere boom of plant heeft dezelfde eigenschappen. Sommige soorten zijn beter bestand tegen hitte of droogte, terwijl andere meer bijdragen aan verkoeling, biodiversiteit of luchtkwaliteit. De Bomentabel helpt bij het kiezen van boomsoorten die passen bij een specifieke locatie of doel.
Bekijk de Bomentabel.
Praktijkvoorbeelden
In Brabant werken gemeenten, scholen, woningcorporaties en andere organisaties aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving.
Zo werken gemeenten aan de aanpak van hittestress met meer groen, schaduw en aandacht voor kwetsbare groepen. Ook worden via het programma Schoolplein van de Toekomst steeds meer schoolpleinen vergroend. Deze projecten laten zien hoe klimaatadaptatie kan bijdragen aan een prettige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving.
Lees meer over de aanpak van hittestress, het vergroenen van schoolpleinen of bekijk de pagina Voorbeelden voor inspirerende praktijkvoorbeelden uit Brabant.
Subsidies voor klimaatadaptatie in Brabant
In Noord-Brabant zijn verschillende subsidiemogelijkheden beschikbaar voor klimaatadaptatie. Gemeenten, organisaties en andere initiatiefnemers kunnen ondersteuning aanvragen voor maatregelen die bijdragen aan een klimaatbestendige en gezonde leefomgeving.
Meer informatie over beschikbare regelingen en voorwaarden vind je op de pagina Subsidies.
Gezondheid meenemen in ontwerp en beleid
Klimaatadaptatie biedt kansen om gezondheid vanaf het begin mee te nemen in plannen, projecten en gebiedsontwikkelingen. Door gezondheid vroeg mee te wegen bij ontwerp en besluitvorming ontstaan oplossingen die bijdragen aan meerdere maatschappelijke doelen tegelijk.
Brabants Model Positieve Gezondheid
Het Brabants Model Positieve Gezondheid helpt om de effecten van plannen en maatregelen op gezondheid zichtbaar te maken. Het model ondersteunt het gesprek over gezondheid en laat zien waar kansen liggen om verschillende doelen met elkaar te verbinden.
Door gezondheid op deze manier onderdeel te maken van ontwerp en besluitvorming, worden de bredere effecten van klimaatadaptatiemaatregelen beter zichtbaar. Zo kan één maatregel bijdragen aan meerdere maatschappelijke doelen tegelijk. Een klimaatbestendige inrichting van een wijk kan bijvoorbeeld zorgen voor meer schaduw, veilige loop- en fietsroutes, ontmoetingsplekken en een aantrekkelijke openbare ruimte. Daardoor ontstaat gezondheidswinst op meerdere vlakken tegelijk.
Lees meer over positieve gezondheid en het Brabants Model Positieve Gezondheid.
Participatie
Een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving maak je samen. Inwoners, maatschappelijke organisaties, zorgprofessionals, onderwijsinstellingen en ondernemers kennen hun omgeving vaak als geen ander. Door deze kennis en ervaringen te betrekken bij beleid en projecten ontstaan plannen die beter aansluiten bij de praktijk en meer draagvlak hebben.
Het Brabantse Participatiekompas biedt handvatten om inwoners en organisaties op een passende manier te betrekken bij beleid en projecten.
Daarnaast kunnen inwoners en organisaties met ideeën voor een gezondere en klimaatbestendige leefomgeving terecht bij het initiatievenloket. Hier kunnen initiatiefnemers advies krijgen, vragen stellen en verkennen welke mogelijkheden er zijn om hun idee verder te brengen.
Lees meer over het Brabantse participatiekompas of het initiatievenloket.
Inzicht en informatie
Om gezondheid mee te nemen in klimaatadaptatie is inzicht nodig. Klimaatverandering heeft invloed op onder andere hitte, luchtkwaliteit, waterkwaliteit en de verspreiding van ziekten en allergieën. Door ontwikkelingen te volgen en te meten, ontstaat beter zicht op risico's, kwetsbare gebieden en de effecten van maatregelen.
Goede informatie helpt om gezondheidsrisico's beter te begrijpen. Ook maakt het zichtbaar welke maatregelen helpen en wat inwoners zelf kunnen doen om gezond en veilig te blijven in een veranderend klimaat.
Luchtkwaliteit monitoren
Klimaatverandering kan invloed hebben op de luchtkwaliteit. Hogere temperaturen en langere droge perioden kunnen zorgen voor meer smog, ozon en fijnstof in de lucht. Dit kan leiden tot gezondheidsklachten. Daarom wordt op verschillende plekken in Brabant gemeten wat de kwaliteit van de lucht is.
Via het Brabants Luchtmeetnet zijn actuele gegevens beschikbaar over onder meer fijnstof, stikstofdioxide en ammoniak. Zo ontstaat meer inzicht in de luchtkwaliteit en kunnen inwoners en overheden beter inspelen op gezondheidsrisico's.
Bekijk het Brabants Luchtmeetnet.
Veilig recreëren in zwemwater
Klimaatverandering kan invloed hebben op de kwaliteit van oppervlakte- en zwemwater. Bijvoorbeeld door blauwalg, bacteriën of vervuiling na hevige regen. Daarom worden officiële zwemlocaties regelmatig gecontroleerd op waterkwaliteit, hygiëne en veiligheid.
Via Zwemwater.nl is actuele informatie beschikbaar over zwemplekken, waarschuwingen en eventuele zwemverboden. Zo kunnen inwoners vooraf controleren of een locatie veilig is om in te zwemmen.
Bekijk voor meer informatie Zwemwater.nl.
Dashboard Gezondheid
Met het Dashboard Gezondheid monitort de provincie de voortgang van haar gezondheidsdoelen. Het dashboard brengt informatie uit verschillende provinciale programma's samen en laat zien hoe deze bijdragen aan de ambitie van drie extra gezonde levensjaren voor Brabanders. Het dashboard ondersteunt beleidsmakers, bestuurders en andere geïnteresseerden bij het volgen van ontwikkelingen op het gebied van gezondheid
Bekijk het Dashboard Gezondheid van de provincie Noord-Brabant.