Hittegolven, extreme buien of droogte raken sommige mensen harder dan anderen. Niet alleen de plek waar iemand woont speelt een rol. Ook gezondheid, woonsituatie, financiële situatie en sociale contacten zijn belangrijk. Daarover gaat het nieuwe kaartverhaal Sociaaleconomische kwetsbaarheid op de Klimaateffectatlas. Dit kaartverhaal brengt kwetsbare groepen en gebieden beter in beeld. Zo kunnen overheden gerichtere maatregelen nemen.

Klimaatadaptatie met oog voor iedereen

Sommige mensen kunnen zich moeilijker aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Voor hen is het ook lastiger om schade te herstellen na extreem weer. Zo kunnen mensen met gezondheidsproblemen tijdens een hittegolf sneller klachten krijgen. Bij wateroverlast of een overstroming kan iemand die moeilijk loopt zich minder snel verplaatsen. Daardoor lukt het misschien niet om op tijd een veilige plek te bereiken. Ook kan niet iedereen zijn woning zomaar aanpassen. En niet iedereen kan de kosten betalen van maatregelen of van het herstellen van schade. En wie weinig contact heeft met andere mensen, kan minder makkelijk hulp krijgen. Het is belangrijk dat overheden oog hebben voor deze verschillen. Op die manier kan klimaatadaptatie beter aansluiten bij wat verschillende groepen nodig hebben en zo ook eerlijker worden.

Wat is sociaaleconomische kwetsbaarheid eigenlijk?

Sociaaleconomische kwetsbaarheid in dit kaartverhaal gaat over drie dingen die moeilijk kunnen zijn voor mensen: zich voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering, ermee omgaan, en ervan herstellen. Het kaartverhaal maakt een onderscheid tussen de volgende twee soorten kwetsbaarheid:

1. Gevoeligheid: dit gaat over hoe sterk iemand de gevolgen van een klimaateffect kan ervaren. Gezondheid en leeftijd kunnen bijvoorbeeld invloed hebben op hoe gevoelig iemand is voor hitte.
2. Aanpassingsvermogen: dit gaat over de mogelijkheden die iemand heeft om zich voor te bereiden op klimaateffecten, maatregelen te nemen en de gevolgen op te vangen. Daarbij kunnen bijvoorbeeld geld, woonsituatie en hulp van anderen een rol spelen.

Vier categorieën, vier kaarten

Veel factoren kunnen bijdragen aan sociaaleconomische kwetsbaarheid. Het kaartverhaal verdeelt deze factoren in vier categorieën: gezondheid en welzijn, woonsituatie, sociale context en financiële draagkracht. Al deze categorieën samen passen niet direct op een kaart. Daarom hoort bij elke categorie één indicator: een kenmerk dat je wél op de kaart kunt zien. Het percentage broze ouderen laat bijvoorbeeld zien waar veel ouderen met een kwetsbare gezondheid wonen. En het percentage huurwoningen laat zien in welke buurt veel bewoners een woning huren. Zij zijn afhankelijk van hun verhuurder voor aanpassingen aan de woning.

Overzichtskaart helpt indicatoren vergelijken

Meestal maakt een combinatie van factoren iemand kwetsbaar. Daarom bevat het kaartverhaal ook een overzichtskaart met de vier indicatoren naast elkaar. Zo krijg je inzicht in waar verschillende kwetsbaarheidsfactoren voorkomen en waar ze mogelijk samenvallen. Dit kan aanleiding zijn om bepaalde buurten verder te onderzoeken of daar extra aandacht aan te besteden.

Wat kun je met de kaarten?

Combineer de kaarten met kaarten over klimaateffecten, zoals nachthitte of waterdiepte bij extreme buien. Zo krijg je een completer beeld van de plekken waar klimaatrisico's het grootst kunnen zijn. De kaarten helpen bij keuzes in het sociale en het fysieke domein. Bijvoorbeeld: in welke kwetsbare buurten kan vergroening extra aandacht verdienen? En waar kan extra aandacht nodig zijn voor groepen die kwetsbaar zijn tijdens een hittegolf, wateroverlast of overstroming? Ook zijn de kaarten een goed startpunt voor gesprekken tussen professionals uit het sociale en fysieke domein over eerlijke klimaatadaptatie. Daarna kunnen gesprekken met bewoners en maatschappelijke organisaties en professionals helpen om het beeld aan te vullen met lokale kennis en ervaringen.

Gebruik de kaarten als eerste stap

De kaarten laten zien in welke buurten kenmerken voorkomen die kunnen wijzen op een grotere sociaaleconomische kwetsbaarheid. Ze zeggen niets over individuele bewoners. Gebruik de kaarten daarom altijd samen met lokale kennis, bijvoorbeeld via gesprekken met bewoners. De kaarten zijn vooral een hulpmiddel om mogelijke kwetsbaarheden te signaleren en verder te onderzoeken. In het kaartverhaal staan daarom ook tips die je helpen om een completer beeld te krijgen van een buurt of gebied.

Ga naar het kaartverhaal Sociaaleconomische kwetsbaarheid