Hulpmiddelen

De afgelopen jaren hebben diverse partijen hulpmiddelen ontwikkeld om met klimaatadaptatie aan de slag te gaan. Het landelijke portaal geeft een overzicht van beschikbare hulpmiddelen in Nederland. Hieronder wordt een selectie getoond van de landelijke hulpmiddelen, aangevuld met Brabant specifieke hulpmiddelen. Met behulp van de filter kunt u een selectie maken van de hulpmiddelen die voor u geschikt zijn.

Hulpmiddelen

Type
Thema
 
Reset filters
  • Bouwstenen klimaatadaptatie in omgevingsvisies.jpg

    handboekBouwstenen klimaatadaptatie in Omgevingsvisies

    In het hele land zijn gemeenten bezig met de uitwerking van de Omgevingswet in hun eigen omgevingsvisie, omgevingsplan en omgevingsprogramma. Dit is een mooie kans voor gemeenten om klimaatadaptatie op te nemen in hun visie, regelgeving en activiteiten. Regio Noordoost-Brabant verkende samen met ORG-ID de mogelijkheden en legde ze vast in het rapport Bouwstenen klimaatadaptatie Omgevingsvisies. Dit rapport is bedoeld voor de opstellers van omgevingsvisies en voor vakinhoudelijke medewerkers.

    Het rapport laat met ‘bouwstenen’ zien hoe je klimaatadaptatie kunt opnemenin een gemeentelijke omgevingsvisie. De bouwstenen schetsen de huidige kennis van wat een gemeente moet en mag regelen voor klimaatadaptatie in de fysieke leefomgeving. Met tekstvoorstellen verkennen Noordoost-Brabant en ORG-ID hoe je de gemeentelijke omgevingsvisie kunt invullen. Het zijn schetsen, het zijn geen volledig juridisch onderbouwde teksten. Je kunt ze gebruiken als vertrekpunt. Deze bouwstenen worden op termijn waarschijnlijk verder aangevuld met nieuwe inzichten en ervaringen.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/428/Bouwstenen-klimaatadaptatie-in-Omgevingsvisies
  • KEA Brabant.png

    instrumentKlimaateffectatlas Noord-Babant

    De Klimaateffectatlas Noord-Brabant geeft een eerste beeld van de klimaateffecten en kwetsbaarheden in uw gebied. De atlas vormt daarmee een belangrijke bouwsteen voor het uitvoeren van een stresstest (light). De kaarten in de atlas worden stap voor stap toegelicht en waar mogelijk wordt er verwezen naar maatregelen.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/186/Klimaateffectatlas-Noord-Babant
  • 210929_Poster Provincie Noord-Brabant.jpg

    instrumentKlimaatonderlegger

    De Klimaatonderlegger voor Noord-Brabant is een gelaagde kaart die op basis van bodem, water en lucht inzicht geeft in het lokale klimaatsysteem. De kaart plaatst de kwetsbaarheid voor de klimaatthema’s (droogte, hitte, wateroverlast en overstromingen) in een systeemcontext en beantwoordt de waarom-vraag achter klimaateffecten vanuit laageigenschappen van natuurlijke (landschaps)systemen. Zo geeft de kaart de gebruiker inzicht in de beperkingen en kansen die het natuurlijke systeem biedt. Daarmee nodigt de Klimaatonderlegger uit tot het ontdekken van verbanden tussen de basislagen water, reliëf, bodem en atmosfeer enerzijds en de ruimtelijk functionele lagen groen, bebouwing, infrastructuur en grondgebruik anderzijds.

    De Klimaatonderlegger is opgebouwd uit de volgende kaarten:

    1. Combinatiekaart reliëf en natuurlijke watersystemen: Deze kaart vertaalt de basis van het water- en reliëfsysteem naar verschillende basislagen, zoals bodem, aangelegde en aangepaste watersystemen en atmosfeer. Op deze combinatiekaart worden groen, bebouwing en infrastructuur geprojecteerd.
    2. Klimaatfeitenkaart: Deze kaart beschrijft per basislaag wat de klimaateigenschappen zijn.
    3. Klimaatstructuurkaart: Deze kaart maakt voor elk gebied inzichtelijk wat de specifieke klimaateigenschappen zijn. De Klimaatstructuurkaart kan gebruikt worden om ruimtelijke afwegingen te maken tussen grondgebruik en de klimaateigenschappen van een gebied.

    "Wij nodigen je uit om de klimaatonderlegger te gebruiken in gesprekken over de inrichting van de ruimte en dit instrument vanuit de praktijk verder te optimaliseren."

    Deze Klimaatonderlegger is het resultaat van een bundeling gedetailleerdere regionale en lokale gegevens. Deze zijn met steun van de provincie Noord-Brabant ontwikkeld. Verder bestaat de Klimaatonderlegger uit vier deelkaarten: één voor elk Brabants waterschap. Samen brengen deze deelkaarten heel Brabant in beeld. De Klimaatlegger is bijvoorbeeld al gebruikt voor risicodialogen in de werkregio’s in West- en Midden-Brabant. In de toelichting kun je hier meer over lezen. 

    Je kunt de Klimaatonderlegger voor Noord-Brabant als afbeelding en als pdf-bestand downloaden. Daarnaast is een toelichting als pdf-bestand beschikbaar. Binnenkort komt ook een GIS-versie van de Klimaatonderlegger beschikbaar via deze pagina.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/584/Klimaatonderlegger
  • Maatregelen voor klimaatbestendige bedrijventerreinen.jpg

    instrumentMaatregelen voor klimaatbestendige bedrijventerreinen

    Ben je op zoek bent naar maatregelen om een bedrijventerrein klimaatbestendiger te maken? Dan kun je op dit portaal gebruikmaken van de database Maatregelen voor klimaatbestendige bedrijventerreinen. Je vindt hier een verzameling van klimaatbestendige maatregelen voor bestaande bedrijventerreinen. Via verschillende filters kun je zoeken naar maatregelen die bij jouw situatie passen. De matrix van maatregelen kan je hier extra bij helpen. De matrix geeft een overzicht van alle maatregelen met daarachter het effect op wateroverlast, droogte en hitte.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/567/Maatregelen-voor-klimaatbestendige-bedrijventerreinen
  • Veldhoven - F Macke.png

    handboekPlanologische en juridische instrumenten voor klimaatbestendige bedrijventerreinen in Oost-Brabant

    De effecten van klimaatverandering zijn ook op bedrijventerreinen merkbaar. Aanpassingen aan bedrijven en bedrijventerreinen zijn noodzakelijk om schade en overlast te verminderen. Hoe kun je als gemeente of waterschap 'sturing' geven aan het klimaatadaptief inrichten van bestaande bedrijventerreinen? Het rapport 'Planologische en juridische instrumenten voor klimaatbestendige bedrijventerreinen in Oost-Brabant' geeft een praktisch overzicht van instrumenten om bestaande bedrijventerreinen klimaatbestendig in te richten. Het rapport toont de mogelijkheden met de huidige wetgeving maar ook een doorkijk naar de mogelijkheden straks met de Omgevingswet. Daarnaast geeft het rapport inzicht in de opgaven en consequenties van het toepassen van de instrumenten.

    Download de handreiking.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/526/Planologische-en-juridische-instrumenten-voor-klimaatbestendige-bedrijventerreinen-in-Oost-Brabant
  • Weerbericht 2050.png

    instrumentWeerbericht 2050

    Het ‘Weerbericht 2050’ geeft inzicht in de lokale weersomstandigheden rond 2050 in de steden Breda,Tilburg en 's-Hertogenbosch. Het betreft indicaties op basis van de KNMI’14 scenario’s, modelberekeningen en informatie uit lokale weerstations. De tool geeft de mogelijkheid om specifieke weersverwachtingen op een gekozen tijdstip te genereren. Voorbeelden zijn de kans op extreme regenval of hitte tijdens de Tilburgse kermis of de Bossche Parade rond 2050. Op basis van onderzoek gaat het KNMI er vanuit dat het Weerbericht 2050 toepasbaar is voor heel Midden-Brabant.

    Download het rapport. De tool is op te vragen via contactformuier.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/178/Weerbericht-2050
  • Iconen themas.jpg

    handboekBijsluiter gestandaardiseerde stresstest Ruimtelijke Adaptatie

    Voor iedereen die aan de slag gaat met de stresstest, is een uitgebreide bijsluiter verschenen. Hierin staan instructies voor het uitvoeren van de stresstest. Ook vind je er gebruiksaanwijzingen voor het interpreteren en toepassen van uitkomsten. De bijsluiter is ontwikkeld door het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), in samenwerking met een groot aantal partijen.

    https://ruimtelijkeadaptatie.nl/stresstest/bijsluiter/
  • Hoe vergroenen we bedrijventerreinen.png

    handboekBrochures vergroenen woonwijken, winkelcentra en bedrijventerreinen

    De provincie Gelderland heeft drie brochures ontwikkeld om te stimuleren dat er meer groen komt in steden, dorpen en landbouwgebieden. De brochures laten zien hoe je woonwijken, winkelcentra en bedrijventerreinen met verschillende maatregelen kunt vergroenen. Zo wil de provincie de biodiversiteit vergroten, en bijdragen aan een gezonde en klimaatbestendige omgeving in Gelderland en de rest van Nederland. De brochures laten niet alleen zien wat je kunt doen, maar ook wat de effecten van de maatregelen zijn.

    https://ruimtelijkeadaptatie.nl/hulpmiddelen/overzicht/vergroen-omgeving/
  • COOLKIT.png

    handboekCoolKit

    In de CoolKit kun je informatie vinden over de manieren waarop je buurten en straten hittebestendig kunt maken. De interactieve PDF geeft informatie over de oorzaken van hittestress en biedt ontwerprichtlijnen voor de herontwikkeling van buurten en straten in de stad. De richtlijnen geven daarbij voldoende vrijheid om eigen invulling te geven aan het daadwerkelijke ontwerp, gericht op de specifieke lokale situatie van de buurt of straat. Daarnaast biedt de tool een overzicht van de werking en effectiviteit van verschillende maatregelen.

    De CoolKit is bedoeld voor stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten en projectontwikkelaars.

    Download de CoolKit

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/431/CoolKit
  • Bomenmakelaar.jpg

    instrumentDe bomenmakelaar: vraag en aanbod

    Bomen worden vaak weggehaald in projecten, omdat ze in de weg staan. Anderzijds zijn er gemeenten of projectontwikkelaars die graag volwassen bomen willen planten in een project. Het online platform Bomenmakelaar brengt de boomaanbieder en boomzoeker bij elkaar. Waardevolle bomen die een positieve bijdrage leveren aan het klimaat hoeven op deze manier niet te worden gekapt, maar zetten hun leven voort op een nieuwe plek. Bomen zorgen voor verkoeling tijdens warme dagen en dragen bij in het voorkomen van wateroverlast tijdens hevige neerslag. Bovendien bevorderen ze de omgevingskwaliteit.

    https://www.bomenmakelaar.nl/
  • deltafacts.png

    handboekDeltafacts

    Hoe kun je als waterbeheerder het beste omgaan met langdurige droogte, extreme neerslag, hogere waterstanden in de rivieren en meer kans op verzilting? De Deltafacts geven een antwoord op dit soort vragen. Deltafacts zijn kennisdossiers met een samenvatting van de nieuwste kennis op het gebied van water en klimaat. Alle belangrijke kennis staat hierin op een overzichtelijke manier bij elkaar. Je kunt zoeken op vier thema’s: waterveiligheid, zoetwatervoorziening, ruimtelijke adaptatie en waterkwaliteit.

    https://www.stowa.nl/deltafacts
  • droogteketen-1.png

    instrumentDroogteketen

    Droogte kent verschillende oorzaken en effecten die met elkaar samenhangen. Daardoor is droogte is een complex probleem. Om goede maatregelen te kunnen nemen tegen de gevolgen van droogte, is het belangrijk om beter inzicht te krijgen in deze keten van oorzaken en effecten. De Droogteketen helpt je daarbij.

    Je kunt deze tool voor verschillende doelen gebruiken. Docenten en studenten kunnen hem bijvoorbeeld gebruiken om beter inzicht te krijgen in de oorzaken, effecten en impact van droogte. Beleidsmakers kunnen de tool als startpunt gebruiker voor een stresstest om inzicht te krijgen in de droogteproblemen in hun eigen gebied. De tool is ook handig als je een droogteprobleem in je eigen sector wilt onderzoeken. Daarnaast kan de Droogteketen helpen om te bepalen welke partijen wat kunnen doen om droogteproblemen te beperken.

    Wil je weten hoe je de Droogteketen gebruikt? Lees dan de pagina met uitleg bij deze tool op het Kennisportaal Klimaatadaptatie.  

     

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/591/Droogteketen
  • effact checker aangepast.png

    instrumentEfFact checker

    In de EfFact checker vind je antwoord op verschillende vragen uit de praktijk over hittemaatregelen in de buitenruimte. Voorbeelden van vragen in de EfFact checker: Hoe verkoelen bomen de omgeving? Welke bomen gaan hittestress het beste tegen? Hoe groot is het verkoelend effect van groene gevels? Wat is het verkoelend effect van een fontein?

    De vragen in de EfFact checker zijn verdeeld in 4 thema’s: stedelijk oppervlaktewater, groene gevels, groene daken en bomen.

    https://www.hva.nl/kc-techniek/gedeelde-content/contentgroep/klimaatbestendige-stad/resultaten/effact-checker.html
  • De effectiviteit van klimaatadaptatiemaatregelen.png

    instrumentEffectiviteit van klimaatadaptatiemaatregelen

    Ben je stedelijk waterbeheerder en wil je graag weten hoe effectief adaptatiemaatregelen zijn? Hoe goed beschermen ze particulieren tegen schade door droogte, hitte of wateroverlast? Gebruik dan de tabel De effectiviteit van maatregelen, waarin je eenvoudig kunt zien wat het effect is van je maatregel. Hoe effectief is een regenwaterbuffertank tegen wateroverlast? Kun je hitteschade beter beperken door bomen te planten of door een gebouw te isoleren? En welke maatregelen werken het beste tegen droogte in de tuin? Je kunt het allemaal vinden in deze tabel. Hij is ook heel geschikt om huiseigenaren te adviseren over wat ze zelf aan klimaatadaptatie kunnen doen.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/234/Effectiviteit-van-klimaatadaptatiemaatregelen
  • Factsheet groene daken.png

    handboekFactsheet Groene Daken

    Misschien heb je als huiseigenaar weleens gehoord over de voordelen van een groen dak. Maar hoe het precies zit weet je niet. Of je werkt voor de gemeente en je wilt bewoners enthousiast maken voor groene daken. De factsheet Facts & Values Groenblauwe Daken van Green Deal kan je dan helpen. Daarin vind je alle voordelen van groene daken in een helder overzicht bij elkaar.

    https://www.greendealgroenedaken.nl/facts-values/
  • Positieve effecten van bomen en groen in de stad.jpg

    handboekFactsheets groen in de stad

    Bomen en groen in de stad hebben veel positieve effecten op de leefomgeving: ze verbeteren de waterhuishouding, beperken de opwarming van de stad en dragen bij aan een betere luchtkwaliteit. Daarnaast vergroten bomen en groen de biodiversiteit, maken ze de omgeving prettiger om in te leven en hebben ze een positieve invloed op de gezondheid. Op deze pagina van het Kennisportaal Klimaatadaptatie vind je verschillende factsheets en twee posters die je kunnen helpen bij het onderbouwen van beleid en beslissingen over groen in de ruimtelijke inrichting.

    https://klimaatadaptatienederland.nl/hulpmiddelen/overzicht/factsheets-groen/
  • Gedragstool klimaatadaptatie1.png

    instrumentGedragstool Klimaatadaptatie

    Ben je een beleidsmedewerker van een gemeente, provincie of waterschap? En wil je klimaatadaptief gedrag van burgers of bedrijven beïnvloeden? Dan kan deze gedragstool je daarbij helpen. Met de tool ontwerp je klimaatadaptief beleid waarin gedrag centraal staat. De tool geeft je praktische tips over hoe je het gedrag van burgers en bedrijven kunt beïnvloeden, onder andere met financiële prikkels. Ook leert de tool je hoe je kunt meten of het gelukt is om gedrag te beïnvloeden. Je kunt de tool dus heel goed gebruiken om een plan van aanpak op te stellen en om de effecten van je interventies te monitoren.

    https://gedrag-tool.web.app/
  • Gidsmodellen.png

    instrumentGidsmodellen

    Als je een gebied op een duurzame en klimaatadaptieve manier wilt ontwikkelen, moet je weten met wat voor landschap je te maken hebt. Ook gemeenten moeten dat weten als ze hun ruimtelijke visie opstellen. Deze informatie kun je halen uit gidsmodellen. Gidsmodellen zijn beeldende schema’s van de bodem en ondergrond. Voor elk van de tien verschillende soorten landschap in Nederland bestaat er een gidsmodel: voor kust, droogmakerij, veenweide, zeeklei, IJsselmeerpolders, rivierengebied, stuwwal, dekzand, heuvelland en veenkoloniën. Je kunt de gidsmodellen gebruiken op stedelijk en regionaal niveau.

    https://gidsmodellen.nl/
  • Groenblauwe netwerken.png

    instrumentGroenblauwe Netwerken maatregelendatabase

    De helft van de mensen op aarde leeft in steden. En in de toekomst worden dat er alleen maar meer. Als stedelijk ontwerper, stadsecoloog of architect kun je eraan bijdragen dat steden fijne en gezonde plekken zijn om te leven. De tool Groenblauwe Netwerken biedt je daarbij een praktisch hulpmiddel. De tool ondersteunt je bijvoorbeeld om duurzame en klimaatbestendige steden te ontwerpen. Groenblauwe Netwerken verzamelt nieuwe wetenschappelijke inzichten die je makkelijk kunt toepassen. Ook vind je er mooie projecten en klimaatadaptieve maatregelen die je als inspiratiebron kunt gebruiken.

    http://www.groenblauwenetwerken.nl/design-tool/
  • Handleiding de levende tuin.png

    handboekHandboek Levende Tuin

    Het handboek geeft overzichtelijke informatie en tips voor 18 thema’s, zoals water, hitte, biodiversiteit, veiligheid, educatie en duurzame materialen. Centraal staan de keuzes die bijdragen aan een meer levende tuin in plaats van een versteende tuin. Hiernaast zijn er voor verschillende partijen Mindmaps ontwikkeld waarin is uitgewerkt hoe een levende tuin een positieve bijdrage kan leveren voor deze partijen. Het handboek is een inspiratiebron voor onder meer hoveniers, particulieren, bedrijven, zorginstellingen, overheden en onderwijsinstellingen.

    https://onlinetouch.nl/vhg/handleiding-de-levende-tuin?html=true#/0/
  • Meekoppel tool.png

    handboekHandboek Meekoppelen

    Om in 2050 helemaal klimaatbestendig te zijn, sta je als gemeente voor een grote opgave. Er zijn al zoveel andere opgaven die ook belangrijk zijn! De oplossing is om klimaatadaptatie ‘mee te koppelen’ met andere opgaven in je stad. Moet je bijvoorbeeld ergens een riool vervangen? Kijk dan meteen naar mogelijkheden om de buurt ‘waterproof’ en groener te maken.

    In het Handboek meekoppelen vind je tips en voorbeelden om klimaatadaptatie mee te koppelen met andere investeringen in de stad. Meekoppelen is een mooie en handige manier om bestaande en geplande projecten klimaatadaptief uit te voeren. Vaak levert meekoppelen ook een betere kwaliteit op en bespaar je er geld mee.

    http://meekoppelen.klimaatadaptatie.nl/
  • Proeftuin.png

    handboekHandboek proeftuinen

    Het handboek proeftuinen ondersteunt om water en klimaat in een vroeg stadium in een breder ontwikkelings- of herstructureringsproces integraal mee te nemen. De methode bestaat in essentie uit ontwerpend onderzoek, of misschien nog wel meer onderzoekend ontwerpen, met alle stakeholders. Het is daarmee een middel dat leidt tot inhoudelijke reflectie en verdieping, en het versterken van de communicatie tussen betrokken partners.

    http://www.handboekproeftuinen.nl/
  • afbeelding_handboek_watervriendelijke_tuin.png

    handboekHandboek voor de Watervriendelijke Tuin

    Het Handboek voor de Watervriendelijke Tuin informeert tuincentrummedewerkers en hun klanten over concrete maatregelen die bijdragen aan een watervriendelijke en hittebestendige tuin. Het handboek geeft 19 tips met uitgebreide uitleg om de maatregelen uit te voeren. De tips staan op losse infobladen die klanten mee kunnen nemen om thuis met de maatregelen aan de slag te gaan.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/576/Handboek-voor-de-Watervriendelijke-Tuin
  • Handleiding De Levende Openbare Ruimte.png

    handboekHandleiding De Levende Openbare Ruimte

    Deze handleiding gaat over groen in de openbare ruimte. Je vindt er veel inspirerende praktijkvoorbeelden van hoe groen in de openbare ruimte kan bijdragen aan klimaatadaptatie, gezondheid, biodiversiteit en een circulaire economie. Niet alleen handig voor landschapsarchitecten en groenprofessionals, maar ook voor opdrachtgevers en medewerkers bij provincies, gemeenten en waterschappen. In de hoofdstukken ‘Temperatuur’ en ‘Water’ vind je veel tips en inspiratie om groen in te zetten voor klimaatadaptatie.

    https://onlinetouch.nl/vhg/vhg---handleiding-de-levende-openbare-ruimte?html=true#/0/
  • Handreiking Bodembewuste klimaatadaptatie.png

    handboekHandreiking Bodembewuste klimaatadaptatie

    Als je aan de slag gaat met klimaatadaptatie, is het belangrijk om ook de bodem en ondergrond erbij te betrekken. Een handige bron van gegevens over bodem en ondergrond is de Basisregistratie Ondergrond (BRO). Alleen is het nog niet zo makkelijk om gegevens in de BRO te vinden en ze toe te passen bij klimaatadaptatie. De handreiking ‘Bodembewuste klimaatadaptatie’ helpt daarbij. Deze handreiking geeft praktische aanwijzingen, tips en voorbeelden. Afhankelijk van je situatie en doel, geeft de handreiking verschillende routes.

    Deze handreiking is voor iedereen die aan klimaatadaptatie werkt binnen een gemeente: van de afdelingen water en ruimtelijke inrichting tot wonen en gezondheid. Verder is de handleiding niet alleen handig voor niet-deskundigen, maar ook voor experts. Is er binnen je gemeente een bodemexpert aanwezig? Dan is het raadzaam om hem of haar te betrekken bij het verzamelen en interpreteren van de gegevens.

    https://climadapserv.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=68303bbfd5904b62a55c8ef3c688da27
  • Handleiding het levende gebouw.png

    handboekHandreiking Het Levende Gebouw

    De handreiking Het Levende Gebouw is een boekwerk vol inspirerende ideeën voor prettige groene gebouwen. Het bevat voorbeelden van gerealiseerde projecten en inspirerende toepassingen, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en ervaringen uit de praktijk. Ook faal-en succesfactoren in aanleg, gebruik en onderhoud komen aan bod. Daarbij is ook aandacht voor het tijdig betrekken van een groenprofessional en het belang van deskundig onderhoud.

    https://onlinetouch.nl/vhg/branchevereniging-vhg---handleiding-het-levende-gebouw?html=true#/0/
  • Handreiking decentrale regelgeving.png

    handboekHandreiking Klimaatadaptief Bouwen

    De Handreiking Klimaatadaptief Bouwen helpt gemeenten en andere decentrale overheden om klimaatadaptief bouwen en inrichten in hun beleid en plannen vast te leggen. Binnen de huidige wetgeving is er al veel mogelijk op dat gebied, maar gemeenten maken nu nog weinig gebruik van deze mogelijkheden. Dat komt doordat ze vaak niet weten wat er juridisch wel en niet kan. De handreiking laat met voorbeelden zien welke mogelijkheden voor klimaatadaptief bouwen en inrichten er allemaal zijn binnen de huidige wetgeving. Je kunt regels op verschillende manieren vastleggen via decentrale regelgeving, maar je kunt bijvoorbeeld ook afspraken maken in een convenant of gebruikmaken van stimuleringsmaatregelen. Deze handreiking helpt je om een keuze te maken tussen de verschillende mogelijkheden. Zo kan het een handig hulpmiddel zijn tijdens risicodialogen en watertoetsprocessen.

    Download de handreiking.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/403/Handreiking-Klimaatadaptief-Bouwen
  • Handreiking lokaal hitteplan.png

    handboekHandreiking Lokaal Hitteplan

    Als je voor de gemeente, de veiligheidsregio of de GGD werkt, heb je tijdens een hittegolf vast wel eens te maken gehad met het Nationaal Hitteplan. Daarmee geeft het RIVM aan dat er een heel warme periode aankomt die gevaarlijk kan zijn voor kwetsbare mensen, zoals zieken en ouderen. Om goed voorbereid te zijn in je eigen omgeving is het ook nodig om een lokaal hitteplan op te stellen. De Handreiking Lokaal Hitteplan helpt je om samen met betrokken partijen zo’n plan op te stellen. In een lokaal hitteplan staat onder meer wat de betrokken organisaties precies moeten doen. Een lokaal hitteplan kan daarnaast deel uitmaken van de klimaatadaptatiestrategieën die gemeenten, provincies en waterschappen ontwikkelen voor het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/226/Handreiking-Lokaal-Hitteplan
  • Handreiking Natuurdaken.png

    handboekHandreiking Natuurdaken

    Heb je wel eens nagedacht over manieren om je dak te vergroenen, maar had je geen idee hoe? Dan kan de Handreiking Natuurdaken je helpen! De handreiking staat vol met verschillende soorten groene daken om je te inspireren. Ook vind je er een uitgebreide uitleg over hoe je ze aanlegt en tips voor verschillende kruiden, grassen en planten waaruit je kunt kiezen. Groene daken zijn niet alleen goed voor de biodiversiteit, maar ze helpen je ook om hittestress en wateroverlast te voorkomen. En je kunt ze combineren met zonnepanelen.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/577/Handreiking-Natuurdaken
  • Slim Koppelen Klimaatadaptatie.png

    handboekHandreiking Slim Koppelen Klimaatadaptatie

    In de Handreiking Slim Koppelen Klimaatadaptatie staat hoe gemeenten klimaatadaptatie kunnen koppelen aan drie andere grote opgaven: de energietransitie, de nieuwbouwopgave en de cyclus van groot onderhoud en renovatie. De handreiking geeft een overzicht, signaleert kansen en knelpunten, geeft concrete handvatten en voorbeelden, en verwijst naar achtergronddocumentatie. De handreiking is vooral bedoeld voor beleidsmakers klimaatadaptatie, bouw of energie, voor gebiedsontwikkelaars en voor professionals renovatie en beheer & onderhoud. De handreiking helpt hen om wegwijs te worden in de materie en praktisch aan de slag te gaan.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/578/Handreiking-Slim-Koppelen-Klimaatadaptatie
  • water-3628680_1280.jpg

    handboekHandreiking Stedelijk waterbeheer onder de Omgevingswet

    Vanaf 1 januari 2022 geldt de nieuwe Omgevingswet. Deze wet verandert hoe partijen samenwerken aan stedelijk waterbeheer. Toch blijft veel nog hetzelfde. De Handreiking Stedelijk waterbeheer onder de Omgevingswet laat beleidsmakers, juristen, waterbeheerders en rioleurs zien wat er blijft en wat er verandert. Ook lees je in deze handreiking welke kansen er zijn op het gebied van klimaatadaptatie. Gemeenten kunnen de handreiking gebruiken bij het maken van een omgevingsvisie en een omgevingsplan. De handreiking beschrijft eerst de Omgevingswet en de beleidsdoelen voor het stedelijk waterbeheer. Daarna gaat de handreiking uitgebreid in op drie belangrijkste instrumenten van de Omgevingswet: de gemeentelijke omgevingsvisie, het niet-verplichte rioleringsprogramma en het omgevingsplan. In het slothoofdstuk lees je hoe de onderlinge samenhang tussen deze drie instrumenten er op gemeentelijk niveau uit kan zien. De handreiking gaat hierbij in op concrete waterthema’s als overstortingen, hemelwaterberging en inzameling en transport van afvalwater.

    Download de handreiking.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/525/Handreiking-Stedelijk-waterbeheer-onder-de-Omgevingswet
  • HuisjeBoompjeBeter.jpg

    instrumentHuisjeBoompjeBeter

    Ook in je tuin merk je dat het klimaat verandert: de tuin is vaker erg nat of juist heel droog. Niet alle planten en bomen kunnen daartegen. Door je tuin op de juiste manier te vergroenen, maak je hem klimaatbestendiger: je tuin kan dan beter tegen hitte, droogte en hoosbuien. Ook heb je zelf met zo’n tuin minder last van hitte en wateroverlast. Daarnaast draagt een groene tuin bij aan een klimaatbestendige en natuurvriendelijke omgeving: je helpt er je wijk, dorp of stad mee!

    Op de website HuisjeBoompjeBeter vind je tips en acties om je tuin klimaatbestendig en natuurvriendelijk te maken. Wil je het liefst zo weinig mogelijk aan je tuin hoeven doen? Dan kun je kijken naar de tips en acties voor een onderhoudsvriendelijke tuin. Wil je veel diertjes in je tuin? Klik dan op ‘levende tuin’.  Er zijn ook specifieke tips en acties voor een kindvriendelijke tuin en een stadstuin.

    https://www.huisjeboompjebeter.nl/
  • Schermafbeelding Infographic financiering.jpg

    instrumentInfographic Financiering

    Ben je als beleidsmedewerker betrokken bij een klimaatadaptief project en zoek je naar mogelijkheden om dit project te financieren? Dan kun je gebruikmaken van de infographic Financiering Klimaatadaptatievan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Deze infographic brengt een groot deel van de bestaande kennis bij elkaar over de financiering van klimaatadaptatie. Het hulpmiddel bestaat uit drie stappen: kosten en baten, de financiering van klimaatadaptatie en slim combineren en meekoppelen. Door deze drie stappen te volgen kun je samen met alle betrokkenen op zoek naar mogelijkheden voor de financiering van jouw adaptatieproject. Ook kun je zoeken via de menuknop. Die geeft je een handig overzicht van alle financieringsmogelijkheden.

    https://infographics.rvo.nl/klimaatadaptatie/#
  • Infographic adaptatiemaatregelen.png

    instrumentInfographic Maatregelen Klimaatadaptatie

    Om klimaatadaptief en natuurinclusief te bouwen moet je verschillende maatregelen nemen. Maar welke maatregelen kies je? Welke worden al veel toegepast, wat kosten ze? En wat is er bekend over de effectiviteit van maatregelen? Deze infographic biedt daar inzicht in.

    https://infographics.rvo.nl/klimaatadaptatie/maatregelen/#mii-rvokam-index
  • Kennisbank op maat.png

    instrumentKennisbank Groenblauw

    Als je je omgeving klimaatbestendig gaat inrichten, kun je kiezen uit verschillende adaptatiemaatregelen. Hoe weet je nu welke maatregel waar het beste werkt en waar je rekening mee moet houden? De Kennisbank Groenblauw kan je op weg helpen als je meer wilt weten over de effectiviteit van maatregelen. Hier staan samenvattingen en highlights van wetenschappelijke onderzoeken op het gebied van adaptatiemaatregelen. Ook kun je per maatregel lezen wat er bekend is over de effectiviteit ervan. En je vindt er verschillende voorbeelden van uitgevoerde maatregelen in de praktijk.

    https://nl.urbangreenbluegrids.com/kennisbank/
  • Klimaat adaptatie app.png

    instrumentKlimaatadaptatie app

    Sta je als stedenbouwkundige, ingenieur of beleidsmaker voor de opgave om steden en buitengebieden klimaatbestendig te maken? Dan kun je voortaan de Klimaatadaptatie-app gebruiken. Deze Engelstalige app verzamelt adaptatiemaatregelen en zorgt ervoor dat ze makkelijk toegankelijk zijn. Met behulp van een filter kom je eenvoudig terecht bij de maatregelen die het beste passen bij jouw opgave. Je kunt bijvoorbeeld zoeken op maatregelen die specifiek te maken hebben met uitdagingen zoals droogte of rivieroverstromingen. Maar je kunt ook een bepaald bodemtype aanvinken of zoeken op de hoogteverschillen in het landschap. Zo biedt de klimaatadaptatie-app je snel de belangrijkste maatregelen voor jouw opgave.

    http://www.climateapp.nl/
  • Klimaatadaptatie in de Omgevingswet.png

    handboekKlimaatadaptatie in de Omgevingswet

    In 2021 treedt de nieuwe Omgevingswet inwerking. De wet vervangt een veelheid aan wetten die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, biedt een aantal nieuwe instrumenten en richt zich op een andere meer integrale en gebiedsgerichte aanpak. De City Deal Klimaatadaptatie publiceerde een document over klimaatadaptatie in de Omgevingswet. Het document gaat in op de vraag welke mogelijkheden en kansen de invoering van de wet biedt voor klimaatadaptatie in de stedelijke leefomgeving.

    http://www.citydealklimaatadaptatie.nl/2019/06/11/hoe-benutten-we-de-omgevingswet-voor-adaptatiemaatregelen/
  • Klimaatmonitor.png

    instrumentKlimaatmonitor

    Extreem weer, zoals hagel of hevige neerslag, kan flink wat schade veroorzaken. De Klimaatmonitor laat zien hoeveel verzekerde schade er de afgelopen jaren veroorzaakt is door extreem weer. De monitor combineert data over droogte, natuurbranden en extreme neerslag met de Nederlandse schadedata van verzekeraars.

    Van de weertypen hagel, storm, neerslag, bliksem en vorst kun je de schades bekijken van de jaren 2007 tot en met 2020. Van natuurbranden geeft de monitor inzicht in de schades van 2014 tot en met 2020. En van droogte zie je de impact (het aantal dagen met laag water) in de jaren 2010 tot en met 2020.

    Het Data Analytics Centre (DAC) van het Verbond van Verzekeraars heeft de Klimaatmonitor ontwikkeld, samen met Wageningen Universiteit en het KNMI.

    https://bi.verzekeraars.nl/db/klimaatmonitor.html
  • Klimaatschadeschatter.png

    instrumentKlimaatschadeschatter

    Extreme buien, hitte en droogte komen door klimaatverandering steeds vaker voor. Deze klimaateffecten zorgen op allerlei niveaus voor schade. De Klimaatschadeschatter geeft een inschatting van verwachte schadekosten als er niets aan klimaatadaptatie zou gebeuren.

    De Klimaatschadeschatter is een tool die inschat hoeveel schade wateroverlast, hitte en droogte in Nederland zullen veroorzaken in de periode 2018 tot 2050. De tool geeft per inwoner van een gemeente een schatting voor verschillende schades, zoals extra ziekenhuisopnames door hitte,  schade aan panden door wateroverlast en droogteschade in de landbouw. Daarnaast presenteert de tool hoeveel euro’s overstromingsschade je kunt voorkomen door nieuwe wijken bijvoorbeeld 1 meter verhoogd te bouwen.

    www.klimaatschadeschatter.nl
  • Klimaateffectatlas.png

    instrumentLandelijke Klimaateffectatlas

    Wil je weten welke gevolgen klimaatverandering heeft voor jouw gebied? Werk je bijvoorbeeld als gemeenteambtenaar aan een klimaatstresstest voor je gemeente? Of wil je weten waar in jouw regio de toenemende hitte een risico vormt voor kwetsbare ouderen? Dan kun je gebruikmaken van de Klimaateffectatlas. De Klimaateffectatlas is gebaseerd op landelijke gegevens en geeft je een eerste indruk van de gevolgen van klimaatverandering voor de verschillende gemeentes en regio’s in Nederland. De atlas bestaat uit een kaartviewer en kaartverhalen.

    http://www.klimaateffectatlas.nl
  • mlv.jpg

    instrumentMeerlaagsveiligheid Verkenner

    Met de MLV Verkenner kun je opzoeken hoe groot het risico is op een overstroming en waar je rekening mee moet houden als je een gebied stedelijk wilt ontwikkelen. Eerst kies je het gebied dat je wilt onderzoeken. De MLV Verkenner laat dan onder meer zien hoe groot de kans is op een overstroming en hoe hoog het water kan komen te staan. In de volgende stap kun je kiezen hoe je het gebied wilt ontwikkelen. Je kunt bijvoorbeeld kiezen uit woningen, industrie of winkels. Daarna laat de MLV Verkenner zien hoe hoog de schade kan zijn, welke risico’s er zijn en wat de effecten kunnen zijn van mogelijke maatregelen. Voor elke maatregel maakt de MLV Verkenner een inschatting van de kosten en de baten.

    http://www.mlvverkenner.nl/
  • Mindmap hitte.png

    instrumentMindmap Hitte

    Werk je voor de gemeente en wil je weten welke problemen extreme hitte kan veroorzaken in de stad? Dan kun je gebruikmaken van de Mindmap Hitte. In deze mindmap zijn de problemen van extreme hitte verdeeld in vijf thema’s: gezondheid, netwerken, water, leefbaarheid en buitenruimte. Bij elk thema vind je vier of vijf problemen die je kunt aanklikken voor een factsheet met informatie en uitleg. Hitte kan bijvoorbeeld grote invloed hebben op je gezondheid, werkproductiviteit en je nachtrust. En wat is het gevolg van hitte voor de straten in de wijk? Wat zijn de gevolgen voor planten en dieren? Elke factsheet sluit af met mogelijke maatregelen die je kunt nemen om een probleem tegen te gaan. Je kunt de factsheets makkelijk downloaden.

    https://www.hittebestendigestad.nl/mindmap/
  • dak.png

    instrumentMultifunctionele daken

    Een dak kan veel meer doen dan je alleen beschermen tegen de kou en het weer. Heb je een woning of een pand in bezit en wil je weten wat de mogelijkheden zijn? Ga dan naar de website Multifunctionale daken. Op dit kennisplatform kun je als particuliere of commerciële dakeigenaar inspiratie vinden om meer met je dak te doen. Je vindt er onder andere praktijkvoorbeelden en een stappenplan. Een dak heeft vier mogelijke functies, die op de website elk een andere kleur krijgen. Het beste is als je de verschillende functies met elkaar combineert. 

    https://www.multifunctioneledaken.nl/
  • NAS adaptatietool.jpg

    instrumentNAS-adaptatietool

    In de Nationale klimaatadaptatiestrategie (2016) zijn de gevolgen van klimaatverandering voor vier klimaattrends in vier bollenschema’s opgenomen. Deze afbeeldingen tonen een (versimpelde) visuele samenvatting van de huidige wetenschappelijke kennis over klimaateffecten en klimaatgevolgen. De afbeeldingen zijn een hulpmiddel om inzicht in kansen en risico’s te vergroten en op zoek te gaan naar aanvullende kennis en samenwerkingspartners. Sinds 2016 zijn deze bollenschema’s doorontwikkeld en uitgebreid. In december 2018 is de NAS-adaptatietool gelanceerd. Met deze interactieve tool kun je zelf een bollenschema samenstellen, die past bij jouw werkterrein of probleem.

    Ga naar de NAS-adaptatietool of download het rapport met de toelichting.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/224/NAS-adaptatietool
  • Ontwerprichtlijnen groen in de stad.png

    handboekOntwerprichtlijnen stedelijk groen

    Deze negen direct toepasbare ontwerprichtlijnen bieden handvatten voor een groene, hittebestendige inrichting van steden. Op schaal van de stad gaat het om behoud, onderhoud en bereikbaarheid van parken, stadsbossen en groene netwerken. Op schaal van een park en een straat staat het creëren van verschillende microklimaten door bomen centraal. Door verschillende microklimaten in te richten, kunnen bewoners namelijk zelf kiezen voor een plek in de zon, de halfschaduw of de schaduw.

    De ontwerprichtlijnen zijn gebaseerd op wetenschappelijke kennis en veldwerk in drie Nederlandse steden en zijn getest op hun toepasbaarheid in ontwerpprocessen met landschapsarchitecten. Ze zijn nu klaar voor gebruik in de ontwerppraktijk.

    Download de ontwerprichtlijnen klimaatbestendig groen in de stad

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/279/Ontwerprichtlijnen-stedelijk-groen
  • Overstoom ik.png

    instrumentOverstroom ik?

    Meer dan de helft van alle Nederlanders woont in een gebied dat kan overstromen. Ben je benieuwd of jouw woning of bedrijfspand kwetsbaar is? Kijk dan op overstroomik.nl. Als je de postcode invoert van de omgeving waar je meer over wilt weten, zie je hoe hoog het water daar in het ergste geval kan komen. Ook kun je meer lezen over de praktische gevolgen. Heb je nog water en elektriciteit? Werkt internet nog wel? Daarnaast staan er op de site interessante interviews en spectaculaire beelden van overstromingen. En je vindt er belangrijke tips over wat je tijdens een overstroming zelf moet doen. Wat is beter: weggaan of toch blijven?

    http://www.overstroomik.nl/
  • PerceelTool1.jpg

    instrumentPerceelTool

    Wil je begrijpen hoe een perceel onder verschillende omstandigheden functioneert? Of welke maatregelen het beste werken om water te bergen of af te voeren? Dan kan de PerceelTool je daarbij helpen.

    De PerceelTool berekent hoeveel regenwater je perceel kan verwerken en hoeveel water er afstroomt naar het openbare gebied of de riolering. De tool kijkt hoe alle onderdelen van het perceel functioneren en hoe dat samenhangt met de openbare ruimte. Hij laat ook zien wat de effecten zijn van verschillende maatregelen, met hulp van grafieken en animaties. Wat is bijvoorbeeld het effect als je een deel van je tuin zou verlagen? En wat is het effect als je een deel van de tegels vervangt door groen? De tool kan ook laten zien wat er gebeurt als je verschillende maatregelen combineert. Zo kan de tool je helpen om een keuze te maken bij maatregelen tegen wateroverlast.

    https://www.riool.net/applicaties/perceeltool?utm_medium=social&utm_source=linkedin&utm_campaign=perceeltool_2019
  • Klimaatbestendig beekdallandschap.png

    instrumentPraatplaat klimaatbestendig beekdallandschap

    De 'praatplaat’ helpt waterbeheerders, gemeenten, bewoners en bedrijven om met elkaar in gesprek te gaan over een klimaatbestendige inrichting van het beekdallandschap. De plaat nodigt betrokken partijen uit om over de grenzen van het eigen belang heen te kijken en samen naar oplossingen te zoeken. Het vormt daarmee een hulpmiddel bij het voeren van de risicodialoog. De tekeningen laten zien wat de uitdagingen zijn en welke maatregelen je kunt nemen.

    Download de praatplaat.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/282/Praatplaat-klimaatbestendig-beekdallandschap
  • Rioned.png

    instrumentRiool.info

    Hoe werkt het riool? Wat gebeurt er precies met ons afvalwater en met regenwater? Welk type riool is het beste voor het milieu en klimaatverandering? Wat kun je doen als er water je huis in loopt? Waarom betalen we rioolheffing? Zomaar wat vragen die te maken hebben met het riool. Op www.riool.info vind je het antwoord op alle rioolvragen. De website is van Stichting RIONED. Deze stichting stimuleert de zorg voor de riolering en het water in de steden in Nederland.

    https://www.riool.info/home
  • Ritsen.png

    handboekRitsen: een gids met klimaatadaptieve instrumenten voor bouwen & ontwikkelen

    Deze gids geeft een overzicht van de instrumenten en sturingsmogelijkheden die je als publieke of private partij kunt inzetten om klimaatbestendig te bouwen en ontwikkelen, en de rollen die je daarbij kunt innemen.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/516/Ritsen-een-gids-met-klimaatadaptieve-instrumenten-voor-bouwen--ontwikkelen
  • Routekaart korte route 20191112.png

    handboekRoutekaart risicodialoog

    Heb je als gemeente of waterschap stresstesten uitgevoerd en kwetsbaarheden als gevolg van extreem weer in beeld gebracht? Dan kun je de risicodialoog gaan voeren: met partijen praten over de risico’s, het beschermingsniveau en de maatregelen. Maar wie zijn die partijen en hoe voer je het gesprek? Daar kan de Routekaart risicodialoog je bij helpen.

    https://ruimtelijkeadaptatie.nl/risicodialoog/routekaart/
  • teebstad.png

    instrumentTEEB-stad

    Met de TEEB-Stadtool kun je beter inzicht krijgen in de waarde van groen. Niet alleen in de economische waarde, maar ook in maatschappelijke waarden zoals woonplezier en gezondheid. De tool berekent verschillende positieve effecten van groene en blauwe maatregelen van een project. Wat is bijvoorbeeld het effect van groene daken op energiebesparing? Wat doet de aanleg van een park met de WOZ-waarde van de huizen in die buurt? Wat is het effect van groen op de luchtkwaliteit, op de berging van regenwater in de bodem en op de opslag van koolstofdioxide door bomen?

    https://www.teebstad.nl/
  • Toolbox Klimaatbestendige Stad.png

    instrumentToolbox Klimaatbestendige Stad

    De toolbox laat zien hoe effectief verschillende maatregelen zijn in een bepaald gebied dat te maken heeft met wateroverlast, droogte of hitte. Eerst kies je zelf een aantal maatregelen die je op de kaart tekent. Daarna laat de tool zien hoe effectief de gekozen maatregelen zijn, bijvoorbeeld door aan te geven voor hoeveel extra waterberging de maatregel zorgt of hoe sterk hittestress erdoor vermindert. Ook maakt de tool een schatting van hoeveel de maatregelen kosten.

    Let op: gebruik de tool in de browsers Chrome, Microsoft Edge, Safari en Firefox. In Internet Explorer werkt de tool niet! 

    https://kbstoolbox.nl/nl/
  • infographic_verzekerbaarheid_klimaatrisicos.png

    handboekVerzekerbaarheid Klimaatrisico’s

    Het klimaat verandert en de kans op extreem weer neemt toe. Dat betekent dat er ook een grotere kans is op schade. Door bliksem, hagel, overstroming, regen, sneeuw, vorst, ijzel of wind. Welke schade is verzekerd? En: welke schade niet? Welke schade is optioneel te verzekeren? Dat zie je in één oogopslag in de Infographic verzekerbaarheid klimaatrisico's.

    De informatie op de website van het Verbond van Verzekeraars gaat uit van de veelal standaard geldende uitgebreide voorwaarden. Het kan zijn dat jij en jouw verzekeraar hiervan zijn afgeweken. Ook de voorwaarden kunnen per verzekering verschillen.

    https://www.verzekeraars.nl/verzekeringsthemas/nieuwe-risicos/duurzaamheidklimaat/klimaat/infographic-verzekerbaarheid-klimaatrisico-s
  • Voorbeeldenboek1.png

    handboekVoorbeeldenboek 'Het klimaat past ook in uw straatje'

    Het voorbeeldenboek 'Het klimaat past ook in uw straatje' geeft enkele voorbeelden van klimaatbestendige herinrichtingsmogelijkheden van woonstraten. Het boek toont voor enige karakteristieke typologieën van woonstraten dat bij herinrichting een klimaatbestendige inrichting veelal eenvoudig is en niet meer kost dan een  traditionele herinrichting. Dit is gebaseerd op analyses van inrichtingsvarianten van concrete locaties met schatting van kosten en baten.

    https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/hulpmiddelen/hulpmiddelen-detail/192/Voorbeeldenboek-Het-klimaat-past-ook-in-uw-straatje
Sluiten